Το μεταβατικό καθεστώς του άρθρου 227, η κατάργηση της Επιτροπής του άρθρου 152 και η νέα ειδική διοικητική προσφυγή

Τελευταία ενημέρωση: 30 Αυγούστου 2026

1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Με τον ν. 5314/2026, ο οποίος δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ Α΄ 103/29.6.2026, θεσπίστηκε ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Στο Βιβλίο Ε΄ του Κώδικα αναμορφώνεται το σύστημα κρατικής εποπτείας επί των πράξεων των Δήμων, των Περιφερειών και των νομικών προσώπων τους και εισάγεται νέα ειδική διοικητική προσφυγή ενώπιον του Επόπτη Νομιμότητας.

Η ειδική διοικητική προσφυγή του άρθρου 227 του ν. 3852/2010 και η προσφυγή του άρθρου 151 ενώπιον της Ειδικής Επιτροπής του άρθρου 152 του ν. 3463/2006 εξακολουθούν να παρουσιάζουν πρακτική σημασία. Δεν αποτελούν, όμως, το οριστικό σύστημα που υιοθετεί ο νέος Κώδικας. Διατηρούνται προσωρινά, στο πλαίσιο μιας σύνθετης μεταβατικής ρύθμισης, μέχρι την έναρξη λειτουργίας της νέας Υπηρεσίας Γενικής Εποπτείας Νομιμότητας ΟΤΑ.

Το παρόν άρθρο δεν επαναλαμβάνει την ήδη αναλυμένη διαδικασία των άρθρων 227 και 152. Αντικείμενό του είναι αποκλειστικά οι νομοθετικές μεταβολές που εισάγει ο ν. 5314/2026, οι ρυθμίσεις που εφαρμόζονται ήδη από τις 29 Ιουνίου 2026 και εκείνες που θα ενεργοποιηθούν μετά την έναρξη λειτουργίας του νέου εποπτικού μηχανισμού.

2.Η ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΔΕΝ ΣΥΝΤΕΛΕΙΤΑΙ ΑΥΤΟΜΑΤΩΣ ΜΕ ΤΗ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ

Η βασική ιδιομορφία του ν. 5314/2026 είναι ότι η έναρξη ισχύος του Κώδικα δεν συμπίπτει με την έναρξη λειτουργίας του νέου συστήματος εποπτείας.

Κατά το άρθρο 685, η λειτουργία της Υπηρεσίας Γενικής Εποπτείας Νομιμότητας ΟΤΑ αρχίζει μόνο μετά την έκδοση σχετικής διαπιστωτικής απόφασης του Υπουργού Εσωτερικών. Χωριστή διαπιστωτική απόφαση απαιτείται για την έναρξη λειτουργίας του πληροφοριακού συστήματος μέσω του οποίου θα υποβάλλονται και θα εξετάζονται οι νέες ειδικές διοικητικές προσφυγές.

Μέχρι την έκδοση της πρώτης διαπιστωτικής απόφασης εφαρμόζεται το άρθρο 727 του Κώδικα. Σύμφωνα με αυτό, ο έλεγχος νομιμότητας εξακολουθεί να ασκείται από τον Γραμματέα της οικείας Αποκεντρωμένης Διοίκησης με βάση, μεταξύ άλλων, τις παραγράφους 1 έως 5 του άρθρου 227 του ν. 3852/2010. Παράλληλα εξακολουθούν να λειτουργούν οι Ειδικές Επιτροπές του άρθρου 152 του ν. 3463/2006 και, για τις περιφερειακές πράξεις, οι Επιτροπές Ελέγχου Πράξεων του άρθρου 68 του π.δ. 30/1996.

Κατά την τελευταία επίσημη ενημέρωση της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Αττικής, η διαπιστωτική απόφαση για την έναρξη λειτουργίας της νέας Υπηρεσίας δεν είχε ακόμη εκδοθεί. Κατά συνέπεια, κατά τον χρόνο ενημέρωσης του παρόντος άρθρου εξακολουθεί να εφαρμόζεται το μεταβατικό σύστημα.

3.Η ΑΜΕΣΗ ΚΑΤΑΡΓΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΥ 6 ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ 227

Μία από τις σημαντικότερες μεταβολές του νέου Κώδικα έχει ήδη επέλθει και δεν εξαρτάται από τη μελλοντική έναρξη λειτουργίας της Υπηρεσίας Εποπτείας.

Η παράγραφος 6 του άρθρου 227 του ν. 3852/2010 προέβλεπε ότι η άσκηση της ειδικής διοικητικής προσφυγής αποτελούσε προϋπόθεση για την άσκηση των σχετικών ένδικων βοηθημάτων ενώπιον των αρμόδιων δικαστηρίων. Η διάταξη αυτή καταργήθηκε από την έναρξη ισχύος του νέου Κώδικα. Αντιστοίχως, το άρθρο 727 διατηρεί μεταβατικά μόνο τις παραγράφους 1 έως 5 του άρθρου 227 και όχι την καταργηθείσα παράγραφο 6.

Συνεπώς, κατά το σημερινό μεταβατικό καθεστώς η προσφυγή του άρθρου 227 δεν αποτελεί, αποκλειστικά βάσει της γενικής αυτής διάταξης, υποχρεωτικό προδικαστικό στάδιο για την προσφυγή στο δικαστήριο. Η παράλειψη άσκησής της δεν συνεπάγεται από μόνη της το απαράδεκτο του κατάλληλου δικαστικού ενδίκου βοηθήματος.

Η διαπίστωση αυτή δεν αναιρεί την ανάγκη ελέγχου της ειδικής νομοθεσίας που διέπει κάθε συγκεκριμένη πράξη. Εφόσον προβλέπεται ειδική ενδικοφανής προσφυγή, ένσταση ή άλλη υποχρεωτική διοικητική διαδικασία, η διαδικασία αυτή εξακολουθεί να διέπεται από τις ειδικές διατάξεις της. Η μεταβολή αφορά τη γενική προσφυγή νομιμότητας του άρθρου 227 και δεν καταργεί κάθε ειδικό διοικητικό προδικαστικό στάδιο.

4.Η ΚΑΤΑΡΓΗΣΗ ΤΗΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗΣ ΑΝΑΣΤΟΛΗΣ ΚΑΤΑ ΤΗ ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ

Ο ν. 5314/2026 κατήργησε επίσης το άρθρο 228 του ν. 3852/2010, το οποίο ρύθμιζε την αναστολή εκτέλεσης της προσβαλλόμενης πράξης. Το άρθρο 228 δεν περιλαμβάνεται στις διατάξεις που διατηρούνται προσωρινά σε ισχύ από το άρθρο 727.

Παράλληλα, οι νέες διατάξεις των άρθρων 696 και 697, οι οποίες προβλέπουν αίτηση αναστολής και προσωρινή διαταγή ενώπιον του Επόπτη, θα καταστούν λειτουργικές μόνο μετά την ενεργοποίηση του νέου συστήματος. Δημιουργείται έτσι, κατά τη μεταβατική περίοδο, κενό διοικητικής προσωρινής προστασίας.

Η Αποκεντρωμένη Διοίκηση Αττικής έχει ήδη διευκρινίσει ότι δεν εξετάζει αιτήματα αναστολής εκτέλεσης στο πλαίσιο της μεταβατικά εφαρμοζόμενης προσφυγής του άρθρου 227. Η ανάγκη προσωρινής προστασίας πρέπει, επομένως, να εξετάζεται στο επίπεδο του αρμόδιου δικαστηρίου, με την άσκηση του κατάλληλου ένδικου βοηθήματος και της αντίστοιχης αίτησης αναστολής, όπου αυτή προβλέπεται.

5.Η ΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ 227 ΑΠΟ ΤΗ ΝΕΑ ΠΡΟΣΦΥΓΗ ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ 692

Μετά την έναρξη λειτουργίας της Υπηρεσίας Γενικής Εποπτείας Νομιμότητας ΟΤΑ, η μεταβατικά εφαρμοζόμενη προσφυγή του άρθρου 227 θα αντικατασταθεί, για τις νέες υποθέσεις, από την ειδική διοικητική προσφυγή του άρθρου 692 του νέου Κώδικα.

Η νέα προσφυγή θα ασκείται ενώπιον του Επόπτη Νομιμότητας κατά κανονιστικών ή ατομικών εκτελεστών διοικητικών πράξεων, καθώς και κατά παραλείψεων οφειλόμενης νόμιμης ενέργειας των οργάνων των ΟΤΑ και των νομικών προσώπων τους.

Η μετάβαση δεν συνιστά απλή μεταφορά του περιεχομένου του άρθρου 227 σε νέο αριθμό άρθρου. Ο νέος Κώδικας μεταβάλλει τη νομική λειτουργία της προσφυγής, τη σχέση της με τη δικαστική προστασία, τον τρόπο υποβολής της, το κόστος της, τη δυνατότητα αναστολής και τη διαδικασία εξέτασής της.

6.Η ΝΕΑ ΠΡΟΣΦΥΓΗ ΩΣ ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΗ ΤΗΣ ΔΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ

Η ουσιωδέστερη μεταβολή του οριστικού συστήματος είναι η επαναφορά, υπό νέα και σαφέστερη μορφή, της υποχρεωτικής προηγούμενης διοικητικής προσφυγής.

Το άρθρο 692 παρ. 4 ορίζει ότι η άσκηση της νέας ειδικής διοικητικής προσφυγής αποτελεί προϋπόθεση για την άσκηση των ένδικων βοηθημάτων κατά εκτελεστών πράξεων ή παραλείψεων των ΟΤΑ. Επομένως, μετά την ενεργοποίηση του νέου συστήματος, η απευθείας δικαστική προσβολή χωρίς προηγούμενη άσκηση της ειδικής διοικητικής προσφυγής θα είναι, κατά κανόνα, απαράδεκτη.

Ο κανόνας δεν καταλαμβάνει τις πράξεις από τις οποίες γεννώνται διαφορές ουσίας. Στις περιπτώσεις αυτές η ειδική διοικητική προσφυγή θα μπορεί να ασκείται για έλεγχο νομιμότητας, δεν θα αποτελεί όμως υποχρεωτική προϋπόθεση του δικαστικού ενδίκου βοηθήματος.

Από το πεδίο της νέας προσφυγής αποκλείονται επίσης οι υπαλληλικές διαφορές, ορισμένες πράξεις επιβολής προστίμων για τις οποίες προβλέπεται απευθείας δικαστική προσφυγή, οι πράξεις που υπάγονται σε ειδικότερο σύστημα κρατικής εποπτείας και οι διαφορές δημοσίων συμβάσεων που υπάγονται στην προδικαστική προσφυγή του άρθρου 360 του ν. 4412/2016.

Η διάκριση ανάμεσα στις ακυρωτικές διαφορές, στις διαφορές ουσίας και στις ειδικές κατηγορίες διαφορών θα αποκτήσει, συνεπώς, καθοριστική σημασία για το παραδεκτό της δικαστικής προσβολής.

7.Η ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΥ ΠΑΡΑΒΟΛΟΥ

Ο νέος Κώδικας εισάγει για πρώτη φορά ηλεκτρονικό παράβολο ύψους πενήντα ευρώ για κάθε προσβαλλόμενη πράξη ή παράλειψη. Η καταβολή του αποτελεί προϋπόθεση του παραδεκτού και η παράλειψή της οδηγεί σε απόρριψη της προσφυγής ως απαράδεκτης.

Αν η προσφυγή γίνει δεκτή, το καθ’ ου νομικό πρόσωπο υποχρεούται να αποδώσει στον προσφεύγοντα ποσό ίσο με το παράβολο. Σε περίπτωση σιωπηρής απόρριψης το παράβολο επιστρέφεται. Η νέα οικονομική επιβάρυνση δεν εφαρμόζεται στη σημερινή μεταβατική προσφυγή του άρθρου 227, αλλά θα ενεργοποιηθεί μαζί με το νέο σύστημα του άρθρου 692.

8.Η ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΥΠΟΒΟΛΗ ΚΑΙ Η ΨΗΦΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ

Η νέα προσφυγή θα υποβάλλεται αποκλειστικά μέσω του πληροφοριακού συστήματος νομιμότητας ΟΤΑ. Το δικόγραφο θα πρέπει να φέρει εγκεκριμένη ψηφιακή υπογραφή ή ψηφιακή βεβαίωση μέσω του gov.gr. Με την υποβολή θα χορηγείται μοναδικός αριθμός, ο οποίος θα επιτρέπει στον προσφεύγοντα να παρακολουθεί την εξέλιξη της υπόθεσης. Η υπόθεση θα ανατίθεται μέσω του συστήματος σε Αυτοτελή Υπηρεσία Εποπτείας ΟΤΑ.

Επειδή η έναρξη λειτουργίας της Υπηρεσίας και η έναρξη λειτουργίας του πληροφοριακού συστήματος μπορεί να μη συμπέσουν χρονικά, ο νομοθέτης προβλέπει ένα ενδιάμεσο στάδιο. Μετά την έναρξη λειτουργίας της Υπηρεσίας και μέχρι την ενεργοποίηση της πλατφόρμας, η νέα προσφυγή θα υποβάλλεται στην επίσημη διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου της Υπηρεσίας και η εσωτερική διακίνηση των εγγράφων θα πραγματοποιείται μέσω του συστήματος ΙΡΙΔΑ 2.0.

9.Η ΠΡΟΘΕΣΜΙΑ ΚΑΙ Η ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΤΟΥ ΔΙΟΙΚΟΥΜΕΝΟΥ

Η προθεσμία της νέας προσφυγής παραμένει δεκαπενθήμερη. Ο νέος Κώδικας, όμως, συνδέει την αφετηρία της με τη δημοσίευση της πράξης και, προκειμένου περί ατομικής πράξης, με την κοινοποίησή της στον ενδιαφερόμενο.

Η ατομική πράξη πρέπει να αναφέρει υποχρεωτικά ότι κατ’ αυτής χωρεί ειδική διοικητική προσφυγή, την προθεσμία άσκησής της και το γεγονός ότι η προηγούμενη προσφυγή αποτελεί προϋπόθεση του παραδεκτού του δικαστικού ενδίκου βοηθήματος. Πρόκειται για σημαντική ενίσχυση της υποχρέωσης της Διοίκησης να ενημερώνει τον διοικούμενο για το διαθέσιμο μέσο προστασίας και τις συνέπειες της μη άσκησής του.

10.Η ΘΕΣΠΙΣΗ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗΣ ΑΝΑΣΤΟΛΗΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΩΡΙΝΗΣ ΔΙΑΤΑΓΗΣ

Σε αντίθεση με το μεταβατικό καθεστώς, το νέο σύστημα παρέχει ρητή διοικητική προσωρινή προστασία.

Ο προσφεύγων θα μπορεί να ζητήσει, ταυτόχρονα με την ειδική διοικητική προσφυγή, την αναστολή εκτέλεσης της προσβαλλόμενης πράξης. Η αναστολή θα μπορεί να χορηγηθεί όταν η προσφυγή είναι προδήλως παραδεκτή και απειλείται ανεπανόρθωτη ή δυσχερώς επανορθώσιμη βλάβη, ύστερα από στάθμιση της βλάβης του προσφεύγοντος, των συμφερόντων τρίτων και του δημοσίου συμφέροντος.

Μαζί με την αίτηση αναστολής θα μπορεί να ζητηθεί προσωρινή διαταγή, η οποία θα ισχύει μέχρι την έκδοση απόφασης επί της αίτησης αναστολής. Η απαίτηση ταυτόχρονης υποβολής σημαίνει ότι το αίτημα προσωρινής προστασίας πρέπει να διαμορφώνεται ήδη κατά την κατάθεση της κύριας προσφυγής.

11.Η ΝΕΑ ΠΡΟΘΕΣΜΙΑ ΕΞΕΤΑΣΗΣ ΚΑΙ Η ΣΙΩΠΗΡΗ ΑΠΟΡΡΙΨΗ

Ο φορέας του οποίου προσβάλλεται η πράξη θα υποχρεούται να αναρτήσει τον διοικητικό φάκελο και τις απόψεις του μέσα σε δέκα ημέρες από την ηλεκτρονική υποβολή της προσφυγής. Μετά την παρέλευση της δεκαήμερης αυτής προθεσμίας θα αρχίζει η προθεσμία εξέτασης της υπόθεσης.

Ο Επόπτης θα οφείλει να αποφανθεί αιτιολογημένα μέσα σε αποκλειστική προθεσμία τριάντα πέντε ημερών από την έναρξη της προθεσμίας εξέτασης. Αν η προθεσμία παρέλθει άπρακτη, η προσφυγή θα θεωρείται ότι έχει απορριφθεί σιωπηρά.

Σε περίπτωση αποδοχής της προσφυγής η πράξη θα ακυρώνεται ολικά ή μερικά. Αν προσβάλλεται παράλειψη οφειλόμενης νόμιμης ενέργειας, θα ακυρώνεται η παράλειψη και η υπόθεση θα αναπέμπεται στο αρμόδιο όργανο προκειμένου να ενεργήσει.

12.Η ΚΑΤΑΡΓΗΣΗ ΤΟΥ ΔΕΥΤΕΡΟΥ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΥ ΒΑΘΜΟΥ ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ 152

Η σημαντικότερη οργανωτική μεταβολή του νέου συστήματος είναι η κατάργηση, για τις νέες υποθέσεις, του δεύτερου διοικητικού βαθμού που σήμερα ασκείται από την Ειδική Επιτροπή του άρθρου 152.

Μετά την έναρξη λειτουργίας της Υπηρεσίας Γενικής Εποπτείας Νομιμότητας ΟΤΑ, οι Επιτροπές του άρθρου 152 δεν θα παραλαμβάνουν νέες υποθέσεις που υπάγονται στο άρθρο 692. Θα εξακολουθήσουν να λειτουργούν μόνο για την εκκαθάριση των υποθέσεων που θα εκκρεμούν ήδη ενώπιόν τους, εφαρμόζοντας το δίκαιο που ίσχυε κατά τον χρόνο έκδοσης της ελεγχόμενης πράξης. Μετά την ολοκλήρωση των εκκρεμών υποθέσεων θα διαπιστωθεί η κατάργησή τους.

Η απόφαση του Επόπτη ή η σιωπηρή απόρριψη της νέας προσφυγής θα προσβάλλεται αποκλειστικά ενώπιον του αρμόδιου δικαστηρίου. Δεν προβλέπεται νέα διοικητική προσφυγή ενώπιον συλλογικής επιτροπής αντίστοιχης προς την Επιτροπή του άρθρου 152.

Το σημερινό σύστημα δύο διαδοχικών διοικητικών σταδίων αντικαθίσταται, επομένως, από ένα ενιαίο διοικητικό στάδιο ενώπιον του Επόπτη Νομιμότητας και από άμεση δικαστική προστασία κατά της ρητής ή σιωπηρής κρίσης του.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

Ο ν. 5314/2026 δεν τροποποιεί απλώς επιμέρους διατάξεις της προσφυγής του άρθρου 227. Αντικαθιστά συνολικά το υφιστάμενο σύστημα διοικητικού ελέγχου νομιμότητας των πράξεων των ΟΤΑ.

Κατά τη μεταβατική περίοδο εξακολουθούν να εφαρμόζονται οι παράγραφοι 1 έως 5 του άρθρου 227 και να λειτουργούν οι Επιτροπές του άρθρου 152.

Μετά την έναρξη λειτουργίας της νέας Υπηρεσίας, η ειδική διοικητική προσφυγή θα ασκείται ενώπιον του Επόπτη Νομιμότητας, θα συνοδεύεται από ηλεκτρονικό παράβολο, θα υποβάλλεται ηλεκτρονικά και θα αποτελεί, κατά κανόνα, προϋπόθεση για την άσκηση δικαστικού ενδίκου βοηθήματος. Παράλληλα, θα παρέχεται δυνατότητα διοικητικής αναστολής και προσωρινής διαταγής.

Η Επιτροπή του άρθρου 152 θα καταργηθεί μετά την εκκαθάριση των εκκρεμών υποθέσεών της και δεν θα αντικατασταθεί από αντίστοιχο δεύτερο διοικητικό βαθμό. Η νέα δομή θα περιλαμβάνει μία ειδική διοικητική προσφυγή και, στη συνέχεια, προσφυγή στο αρμόδιο δικαστήριο.

Η κρίσιμη νομική δυσχέρεια κατά την παρούσα περίοδο έγκειται στη διάκριση μεταξύ των ρυθμίσεων που εφαρμόζονται ήδη, των παλαιών διατάξεων που διατηρούνται προσωρινά και των νέων διατάξεων που θα ενεργοποιηθούν μόνο μετά την έκδοση της διαπιστωτικής απόφασης του άρθρου 685. Η εφαρμογή διατάξεων του οριστικού συστήματος πριν από την ενεργοποίησή του ή, αντιστρόφως, η εφαρμογή του μεταβατικού καθεστώτος μετά την έναρξη λειτουργίας της νέας Υπηρεσίας μπορεί να οδηγήσει σε εσφαλμένη επιλογή διαδικασίας και σε απώλεια προθεσμιών.