Η Διαδικασία Προσδιορισμού Αποζημίωσης και Αναγνώρισης Δικαιούχων σε Αναγκαστικές Απαλλοτριώσεις
Η αναγκαστική απαλλοτρίωση ακινήτων αποτελεί θεσμοθετημένη παρέμβαση του Κράτους ή άλλου δημόσιου φορέα με σκοπό την εξυπηρέτηση δημοσίου συμφέροντος, όπως για την εκτέλεση έργων υποδομής, ανάπτυξης ή προστασίας του περιβάλλοντος. Η διαδικασία ολοκληρώνεται με τον καθορισμό της αποζημίωσης που οφείλεται στους ιδιοκτήτες ή δικαιούχους του απαλλοτριούμενου ακινήτου, ώστε να προστατεύεται το συνταγματικά κατοχυρωμένο δικαίωμα στην ιδιοκτησία.
Η αποζημίωση αυτή καθορίζεται μέσω δύο σταδίων:
Προσωρινός Προσδιορισμός Αποζημίωσης
Αρμόδιο για τον προσωρινό προσδιορισμό της τιμής μονάδας είναι το Μονομελές Εφετείο στην περιφέρεια του οποίου βρίσκεται το απαλλοτριούμενο ακίνητο ή το μεγαλύτερο μέρος αυτού.
Η διαδικασία κινείται με αίτηση κάθε ενδιαφερόμενου (συνήθως του φορέα που κηρύσσει την απαλλοτρίωση), η οποία κατατίθεται στη Γραμματεία του Μονομελούς Εφετείου. Το δικαστήριο ορίζει δικάσιμο εντός 20 έως 40 ημερών από την κατάθεση της αίτησης. Ακολουθεί επίδοση της αίτησης και της πράξης ορισμού δικασίμου στους φερόμενους ιδιοκτήτες ή άλλους ενδιαφερόμενους.
Ειδική διαδικασία προβλέπεται όταν οι φερόμενοι ιδιοκτήτες είναι περισσότεροι από 50, με ανακοινώσεις και αναρτήσεις σε δημόσιους χώρους και στις ιστοσελίδες του Υπουργείου Οικονομικών και του φορέα απαλλοτρίωσης.
Κάθε ενδιαφερόμενος έχει δικαίωμα να παρέμβει προφορικά κατά τη συζήτηση ή να καταθέσει υπόμνημα εντός πέντε εργάσιμων ημερών.
Το δικαστήριο ερευνά την ουσία της υπόθεσης ακόμα και αν απουσιάζει κάποιος διάδικος. Δεν επιτρέπεται πραγματογνωμοσύνη, ούτε ένδικα μέσα κατά της απόφασης. Το δικαστήριο εκδίδει την απόφασή του εντός 30 ημερών.
Η απόφαση αποτελεί εκτελεστό τίτλο για τη δικαστική δαπάνη σε βάρος του υπόχρεου προς αποζημίωση, εφόσον δεν ασκηθεί εμπρόθεσμα αίτηση οριστικού προσδιορισμού.
3. Οριστικός Προσδιορισμός Αποζημίωσης
Αρμόδιο για τον οριστικό προσδιορισμό είναι το ίδιο Εφετείο, αλλά με τριμελή σύνθεση.
Η αίτηση για οριστικό προσδιορισμό ασκείται: εντός30 ημερών από την κοινοποίηση της προσωρινής απόφασης. εντός 60 ημερών αν κάποιος διάδικος είναι κάτοικος εξωτερικού ή άγνωστης διαμονής. εντός 6 μηνών από τη δημοσίευση της απόφασης, αν δεν έχει επιδοθεί.
Το Εφετείο ορίζει δικάσιμο εντός 30-40 ημερών από την κατάθεση της αίτησης. Επίδοση της αίτησης γίνεται τουλάχιστον 15 ημέρες πριν τη δικάσιμο.
Οι διάδικοι μπορούν να ανταλλάξουν προτάσεις και αντίθετες αιτήσεις εντός προθεσμιών.
Σε αντίθεση με τον προσωρινό προσδιορισμό, οριστικός επιτρέπει:
Πραγματογνωμοσύνη, με ταχεία διαδικασία. Πολλαπλές συνεδριάσεις, με μέγιστη διάρκεια έκδοσης απόφασης εντός 12 μηνών.
Η απόφαση εκδίδεται εντός 30 ημερών από την τελευταία συζήτηση. Η τυχόν επιπλέον αποζημίωση καταβάλλεται εντός 6 μηνών από την κοινοποίηση της απόφασης.
Δικαστική Αναγνώριση Δικαιούχων Αποζημίωσης
Αρμόδιο είναι το Μονομελές Πρωτοδικείο στην περιφέρεια του απαλλοτριούμενου ακινήτου ύστερα από αίτηση κάθε ενδιαφερομένου. Υποχρέωση προσκόμισης βεβαιώσεων της Κτηματικής και Δασικής Υπηρεσίας. Κλήτευση όλων των εμπλεκόμενων. Συνεκδίκαση με την αίτηση για προσδιορισμό αποζημίωσης, αν ζητηθεί. Η αναγνώριση γίνεται με ενιαία απόφαση, χωρίς δυνατότητα άσκησης ενδίκων μέσων. Δικαιώματα μπορούν να ασκηθούν εκ νέου κατά την τακτική διαδικασία, αν υπάρχει αμφισβήτηση.
Το δικαστήριο απέχει από την αναγνώριση όταν: Υπάρχει σοβαρή αμφισβήτηση δικαιώματος. Δεν έχει γίνει αίτηση διόρθωσης του κτηματολογικού πίνακα. Δεν αποδεικνύεται το δικαίωμα του αιτούντος.
Διοικητική Αναγνώριση Δικαιούχων Αποζημίωσης
Αφορά μικρές αποζημιώσεις έως 10.000 ευρώ. Υπόχρεος πληρωμής είναι το Δημόσιο ή ΝΠΔΔ. Επιτροπή Αναγνώρισης Συστήνεται στην Κτηματική Υπηρεσία και αποτελείται από: Έναν πρωτοδίκη. Έναν δικαστικό αντιπρόσωπο του ΝΣΚ. Τον Διευθυντή της Κτηματικής Υπηρεσίας. Η επιτροπή εξετάζει τα στοιχεία και εκδίδει απόφαση εντός ενός μήνα από τη συμπλήρωση του φακέλου.
Η διαδικασία αναγκαστικής απαλλοτρίωσης προβλέπει δύο διακριτές φάσεις αποζημίωσης (προσωρινή και οριστική) και δύο τρόπους αναγνώρισης δικαιούχων (δικαστική ή διοικητική). Ο νομοθέτης διασφαλίζει τη συνταγματική προστασία της ιδιοκτησίας και τη δίκαιη ικανοποίηση των δικαιούχων, παρέχοντας ειδική, ταχεία και ατελή διαδικασία, που εξισορροπεί το δημόσιο συμφέρον με την προστασία των πολιτών.
